Esse, nosse, posse Common wealth for common people

“Η κοινωνία των δικτύων είναι μία καπιταλιστική κοινωνία. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής διαμορφώνει κοινωνικές σχέσεις σε όλο τον πλανήτη. Αυτή η μορφή καπιταλισμού διαφέρει από τις προηγούμενες γιατί έχει δυο θεμελιώδη ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: είναι παγκόσμια και δομείται σε μεγάλο βαθμό πάνω σε ένα μεγάλο δίκτυο οικονομικών ροών.”

Manuel Castells (The rise of the network society, 1996)


Η οικονομία της κοινωνίας των δικτύων είναι μία οικονομία γνώσης και πληροφορίας. Όπως παρατηρεί ο Castells ήδη από το 1996 πρόκειται για μία μορφή οικονομίας που η πληροφορία δεν αξιοποιείται απλά για να ελέγχεται η παραγωγή, αλλά και για να διαμορφώνει κοινωνικές σχέσεις οι οποίες κεφαλοποιούνται και γενούν με τις σειρά τους νέες αξίες που ταιριάζουν στο ρευστό χρόνο και χώρο των δικτύων (1). Η άυλη και συγκινησιακή εργασία που κυριάρχησε στον ανεπτυγμένο κόσμο στη μεταφορντική και μεταβιομηχανική περίοδο προσέδωσε στην γνώση και την πληροφορία ένα ρόλο κεντρικό και πρωτόγνωρα αντιφατικό. Μία νέα δημιουργική τάξη γενήθηκε από ένα πλήθος ατόμων που θέλησε να μαθαίνει, να μοιράζεται, να ξεχωρίζει, χωρίς όμως ταυτόχρονα να μπορεί να έχει τον έλεγχο της αξιοποίησης των ικανοτήτων του. Η ελεύθερη γνώση, η συλλογική ευφυϊα, ο κοινός πλούτος της νέας συνδεδεμένης πραγματικότητας ισχυροποιούν το σύγχρονο πλήθος αλλά και το αφήνουν αμήχανο μπροστά στα δεδομένα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Ο πολιτισμός των δικτύων, προϊόν του καπιταλισμού αλλά και της κριτικής πολιτικής σκέψης πρόκειται να κλονιστεί κι αυτός ή μπορεί να προσφέρει εναλλακτικά μοντέλα; Μήπως αποτελεί μία ψευδαίσθηση που συντελεί στις δυσκολίες και τις αντιξοότητες που το σύγχρονο πλήθος καλείται να αντιμετώπισει;

Η διαδικτυακή πλατφόρμα “Esse, Nosse, Posse : Common Wealth for Common People” αναφέρεται στον πυρήνα του νέου κοινού πλούτου του σημερινού πλήθους. Το “Είμαι, γνωρίζω, μπορώ” που, όπως παρατηρούν οι Hardt και Negri, συνιστούσε τον πυρήνα του αναγεννησιακού ουμανισμού, φαίνεται να χαρακτηρίζει με ένα νέο τρόπο την εποχή των δικτύων (2). Σημασία δεν έχει μόνο η γνώση, αλλά και η διάθεση μας για αυτή καθώς και ο προσδιορισμός της υποκειμενικότητας μας μέσω της γνώσης. Αν και ο “κοινός πλούτος” έχει χρήσιμοποιηθεί κυρίως για να χαρακτηριστούν κοινά αγαθά του υλικού κόσμου όπως η γη, το νερό, ο αέρας, στην εποχή των δικτύων ο όρος έρχεται να περιγράψει ένα σύνολο από άυλα αγαθά όπως η πληροφορία, η γνώση, οι κώδικες, η επικοινωνία και οι κοινωνικές σχέσεις (3). Το σημερινό κοινωνικό διαδίκτυο και το περιεχόμενο του συνεπώς δε μπορεί παρά να είναι μία σημαντική έκφανση του σύγχρονου αυτού κοινού πλούτου, που χαρακτηρίζεται από την αφθονία της πληροφορίας και του υλικού που οι ίδιοι οι χρήστες προσφέρουν αφενός, αλλά και από απόπειρες ιδιοποίησης του από την αγορά αφετέρου.

Πώς διαμορφώνεται όμως ο νέος αυτός κοινός πλούτος; Ποιοί οι μηχανισμοί ανάπτυξης και στηρίξης του και ποιές είναι οι νέες μορφές οικονομίας που τελικά αναδύονται; Τι ρόλο παίζουν σύγχρονοι όροι όπως η οικονομία της προσοχής, η οικονομία του δώρου και φαινόμενα όπως τα σύγχρονα sweatshops/ τα φτηνά εργατικά χέρια στο διαδίκτυο, το crowdsourcing/ η ανάθεση εργασιών σε ένα πλήθος ατόμων, η σύγχιση των ορίων εργασίας και ελεύθερου χρόνου; Ποιά η σημασία του ανοιχτού και ελεύθερου λογισμικού, της ανακύκλωσης υλικού, της ανταλλαγής της γνώσης; Η νέα διαδικτυακή έκθεση με τη μορφή ανοιχτής πλατφόρμας του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης προσπαθεί να απαντήσει τα ερωτήματα αυτά δίνοντας έμφαση στις νέες αξίες και τα πιθανά κόστη που προκύπτουν στη νέα συνδεδεμένη πραγματικότητα.

Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζονται:
-       έργα καλλιτεχνών που σχολιάζουν τις νέες μορφές οικονομίας του διαδικτύου
-       πρωτοβουλίες και ανοιχτές πλατφόρμες ανεξάρτητων δημιουργών που προωθούν τη χρήση του ελεύθερου και ανοιχτού λογισμικού, την ανταλλαγή υλικού και τη συνεργασία
-       τοποθετήσεις και κείμενα από θεωρητικούς γύρω από τα δίκτυα, την οικονομία και την τέχνη.

Πίσω από τα έργα, τις πρωτοβουλίες  και τα κείμενα που φιλοξενούνται στην πλατφόρμα βρίσκονται καλλιτέχνες, προγραμματιστές, ερευνητές, χάκερς, θεωρητικοί, ακτιβιστές που όλοι τους αποτελούν μέρος μίας νέας δημιουργικής τάξης του διαδικτύου. Είναι “πολιτισμικοί εργάτες”, όπως συχνά αποκαλούνται, που παρατηρούν και ασκούν κριτική στα δεδομένα της σύγχρονης οικονομίας των δικτύων, πιστεύοντας στην αξία της ανταλλαγής της εμπειρίας και της γνώσης και όχι στην αγοραστική αξία. Στην αντιφατική σημερινή πραγματικότητα της συνδεδεμένης οικονομίας, η διαδικτυακή πλατφόρμα “Esse, Nosse, Posse: Common Wealth for Common people” είναι μια πρωτοβουλία που επικεντρώνεται στο “posse”, στον τρόπο παραγωγής και ύπαρξης όχι μόνο των δημιουργών αλλά όλων όσων συμμετέχουν στον κοινό πλούτο και στις  δυνατότητες επανιδιοποίησης της γνώσης μέσα από την ίδια τη συνεργασία.

Δάφνη Δραγώνα

1. Castells, Manuel. The Rise of the Network Society: The Information Age: Economy, Society and Culture Vol 1 (The Information Age). Blackwell Publishers Ltd, Oxford, 2000
2. Hardt, Michael & Negri, Toni. Αυτοκρατορία, Scripta, Αθήνα, 2002|
3. Hardt, Michael & Negri, Toni. Common Wealth, Belknap Harvard, Cambridge- Massachusetts, 2009



Η Δάφνη Δραγώνα είναι επιμελήτρια και διοργανώτρια στο χώρο της ψηφιακής τέχνης. Τα τελευταία χρόνια οι εκθέσεις και οι εκδηλώσεις που έχει επιμεληθεί, έχουν κυρίως επικεντρώθει στην έννοια του παιχνιδιού και την αξιοποίηση του μέσα από την τέχνη ως μορφή δικτύωσης και αντίστασης. Έχει συνεργαστεί με το κέντρο ATA (Περού), το κέντρο Laboral Centro de Arte y Creacion Industrial (Ισπανία), το Κέντρο για τον Ψηφιακό Πολιτισμό Φούρνος  για το Διεθνές Φεστιβάλ Τέχνης και Τεχνολογίας Medi@terra και αυτό το διάστημα συνεργάζεται με το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα. Είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Ομάδας Νέων Μέσων Personal Cinema.
http://www.ludicpyjamas.net