Η ταυτότητα ως πολυστρωματικός εαυτός σε περιβάλλοντα web 2.0

του Alessandro Ludovico

Η διάλυση της “ταυτότητας” έτσι όπως τη γνωρίζαμε (πριν από τα δίκτυα) έχει οδηγήσει σε μία διαρκή, αποσπασματική και ταχεία εξέλιξη. Στη  εποχή των δικτύων οι ταυτότητες μπορούν να διαμορφωθούν από εξαιρετικά διαφορετικά στρώματα του εμπλουτισμένου “εαυτού”. Η διαδικασία αυτή πηγάζει από τη συνεχή παρέμβαση που εφαρμόζει το διαδίκτυο σε κάθε ταυτότητα, μέσα από πολλαπλές πλατφόρμες και κριτήρια, όπως  για παράδειγμα αυτές του δημοφιλούς web 2.0. Αυτό οδηγεί σε πολλαπλές επί μέρους αναπαραστάσεις του εαυτού σε μία πολυστρωματική μορφή. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι, έξω από την κανονική φυσική ζωή, το μυαλό μας έχει ήδη αρχίσει να σκέφτεται με αυτούς τους όρους.

Αισθανόμαστε την ταυτότητά μας όχι πλέον ως ένα αόρατο όλον, αλλά ως αποτελούμενη από διαφορετικά κομμάτια, τα οποία είναι βαθιά και αμοιβαία επηρεασμένα από την online εμπειρία μας. Από άποψη αισθητικής, αυτά τα παρατιθέμενα στρώματα έχουν διαφορετικές αποχρώσεις διαφάνειας και είναι υπεράριθμα, φιλοξενώντας αντίστοιχα διασκορπισμένα κομμάτια προσωπικού περιεχομένου. Η διαφάνεια αυτή του εαυτού μπορεί και να παρατηρηθεί σε διαφορετικά πεδία του πολιτισμικού πλαισίου.  Αυτό είναι φανερό από άποψη αισθητικής, με τη διαδομένη χρήση του γυαλιού στη δημόσια αρχιτεκτονική ή τις διάφανες υφές των βραδινών φορεμάτων αλλά και λειτουργικά αν αναλογιστούμε τη συνεχή καταγραφή κάθε ηλεκτρονικής κίνησης που κάνουμε. Κωδικοποιούμε, επομένως, (με τη θέλησή μας ή όχι) νέα τμήματα του πληροφοριακού σώματός μας. Γι’ αυτό το λόγο σήμερα ο πραγματικός εαυτός είναι δύσκολο να διαχωριστεί από αυτόν που υιοθετείται σε μία online πλατφόρμα. Το avatar, για παράδειγμα, δεν είναι πλέον η εικονική αναπαράσταση με πίξελ του εαυτού αλλά ένα  από τα πολλά εικονικά στρώματα στα οποία κατανέμουμε τη δημόσια παρουσία μας. Οι online ταυτότητες μπορούν να τυποποιηθούν σε ένα είδος ταξινόμησης «ειδών». Η ταξινόμηση αυτή θα μπορούσε να συνοψισθεί ως εξής: το πραγματικό άτομο, ένα πραγματικό άτομο που υιοθετεί ένα διάσημο χαρακτήρα και παίζει ως αυτός/ή, ένα πραγματικό άτομο που δημιουργεί και παίζει έναν αληθοφανή φανταστικό χαρακτήρα και, τέλος, ένας αυτάρκης χαρακτήρας που έχει δημιουργηθεί από υπολογιστή. Η “εξαπάτηση” στη διαμόρφωση ενός online προφίλ είναι τόσο συνηθισμένη όσο η και προβολή μιας επιθυμίας ή ενός συναισθήματος σε ένα δικτυακό περιβάλλον. Τελικά, συνειδητά και ασυνείδητα συναισθήματα είναι αυτά που ενεργά διαμορφώνουν τον “εμπλουτισμένο” εαυτό.

Το συναίσθημα της δημιουργίας μιας νέας ανθρώπινης σχέσης ή της αναζωπύρωση μιας παλιάς, για παράδειγμα, είναι ένα από τα πιο πολύτιμα αγαθά τα οποία οι κοινωνικές δικτυακές πλατφόρμες πωλούν στους πελάτες. Από μία άποψη, αυτό μπορεί να οδηγηθεί στα άκρα, όπως κάνει ο Ράμσεϊ Στίρλινγκ στο «Internet delivers people», με τις ταυτότητες των χρηστών να αναλύονται ως τα τελικά αγαθά που ανταλλάσσονται στο δίκτυο. Αλλά δεν πρόκειται μόνο για συναισθήματα και “μοναδικότητες”. Πρόκειται, επίσης, για την συνύφανση διαφορετικών σχέσεων πάνω σε ένα πλέγμα που διαμορφώνουν οι μοναδικότητες. Οι εκατοντάδες των «φίλων» του Facebook, συνδυασμένοι με εκείνους που βρίσκονται offline, και με εκείνους που είναι διασκορπισμένοι στις άλλες, διαφορετικές πλατφόρμες, γράφουν ένα είδος αυτόματης διήγησης την οποία μπορούμε πάντοτε να ονειρευτούμε ως «μοιραία υπέροχη» σε κάποιο τυχαίο σημείο. Από αυτή την άποψη, το «The Big Plot» του Πάολο Τσίριο είναι μία πολύπλευρη πλοκή, που αφού μονοπάτια ανάμεσα στους τέσσερις πρωταγωνιστές της συναντηθούν και περιπλεχθούν, αφήνει το χρήστη να δημιουργήσει άλλους χαρακτήρες που μπορούν να αλληλεπιδράσουν μ’ αυτούς σε μία αρκετά ελκυστική και πολύπλοκη αφήγηση. Η αφήγηση αυτή περιλαμβάνει το αποκαλούμενο «παιχνίδι εναλλακτικής πραγματικότητας» εφαρμόζοντας δραστήρια στη συνέχεια ένα μέρος του και στην πραγματική ζωή. Αυτή η «επανασυνδιαστική φαντασία» καταλήγει τότε να βρίσκεται αρκετά κοντά στον πολύ-διαμεσολαβημένο και πολύ-διάστατο εαυτό της καθεριμενότητας μας. Η παρεμβολή της πραγματικότητας σε σχέσεις εξελισσόμενες στην οθόνη σχέσεις εξισορροπεί καθοριστικά την πλασματικότητα των προγραμματιζόμενων φωτισμένων πίξελς με τη σάρκα της πραγματικότητας. Αυτό προσθέτει σαφώς ένα σταθερό χαρακτήρα διακύμανσης στον εαυτό, ο οποίος μεταβάλλει συνεχώς και σε πολλαπλές μορφές τη θέση του ατόμου στο σύγχρονο διαμεσολαβημένο κοινωνικό τοπίο.

(μετάφραση: Χ. Ριζοπούλου)

Ο Alessandro Ludovico είναι κριτικός media και αρχισυντάκτης του περιοδικού Neural από το 1993. Είναι ο συγγραφέας πολλών κειμένων για τον ψηφιακό πολιτισμό και συν–εκδότης της σειράς βιβλίων ‘Mag.Net Reader’. Είναι ένας από τους ιδρυτές του Nettime και του Mag.Net . Διδάσκει στην Ακαδημία Τεχνών της Καρράρα και είναι συνεργάτης ερευνητής στην Willem de Kooning Academy . Συνεργάστηκε ως σύμβουλος για το Magazine Project της Documenta 12.  Σε συνεργασία με τους  Ubermorgen και P.Cirio δημιούργησε τα καλλιτεχνικά έργα ‘Google Will Eat Itself’ (Τιμιτική διάκριση της Prix Ars Electronica 2005, Rhizome Commission 2005, υποψηφιότητα της Prix Transmediale 2006) και το ‘Amazon Noir’ (1ο βραβείο Stuttgarter Filmwinter 2007, Τιμιτική διάκριση Share Prize 2007, 2ο βραβείο Transmediale08).

  • Language

  • Texts

  • Projects